System kaucyjny w Polsce 2025 – kompendium wiedzy dla przedsiębiorców

System kaucyjny, który wchodzi w życie 1 października 2025 roku, stanowi jedną z największych zmian dla polskiego sektora handlu i produkcji napojów od wielu lat. Jego celem jest radykalne zwiększenie poziomów recyklingu i zmniejszenie ilości odpadów opakowaniowych. Poniżej przedstawiamy zbiór najważniejszych informacji, które pomogą Państwa firmie przygotować się na nadchodzące zmiany.

1. System kaucyjny – zarys ogólny

Jakie są główne założenia systemu kaucyjnego?

System kaucyjny to mechanizm, którego celem jest zachęcenie klientów do zwrotu opakowań po napojach w celu ich ponownego wykorzystania lub recyklingu. System kaucyjny opiera się na dwóch głównych filarach:

• Kaucja – Przy zakupie napoju w opakowaniu objętym systemem, klient zapłaci kaucję. 
• Zwrot opakowań – Aby odzyskać kaucję, klient musi zwrócić opakowanie do sklepu lub innego punktu zbiórki. W większości przypadków proces ten będzie zautomatyzowany za pomocą tzw. recyklomatów.

Kaucja ma wynosić:

• 50 groszy – za butelki PET (plastikowe) o pojemności do 3 litrów,
• 50 groszy – za puszki metalowe o pojemności do 1 litra,
• 1 zł – za butelki szklane wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5 litra.

Od kiedy zacznie obowiązywać system kaucyjny?

System kaucyjny w Polsce zostanie uruchomiony 1 października 2025 roku. Termin jego wdrożenia został przesunięty w odpowiedzi na postulaty przedsiębiorców, którzy potrzebowali więcej czasu na odpowiednie przygotowanie się do nowych regulacji.

Jakie opakowania zostaną objęte systemem kaucyjnym?

Systemem kaucyjnym zostaną objęte trzy główne rodzaje opakowań:

• Butelki plastikowe jednorazowego użytku (PET) o pojemności do 3 litrów.
• Puszki metalowe o pojemności do 1 litra.
• Butelki szklane wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5 litra (te opakowania wejdą do systemu od 1 stycznia 2026 roku).

Z systemu kaucyjnego wyłączono opakowania po napojach mlecznych, aby umożliwić przedsiębiorcom przygotowanie się do specyficznych wymogów sanitarnych związanych z ich przechowywaniem.

2. Operator Systemu Kaucyjnego – kluczowy partner w systemie

Jaka jest rola operatora?

Operator – określany ustawowo jako „podmiot reprezentujący” – to spółka odpowiedzialna za całokształt funkcjonowania systemu kaucyjnego. Operator ma on być kluczowym partnerem zarówno dla producentów, jak i dla sklepów. Do jego zadań należeć będzie między innymi rozliczanie kaucji, organizacja logistyki odbioru opakowań oraz zapewnienie osiągnięcia ustawowych poziomów zbiórki.

Jakie warunki musi spełniać operator?

Aby prowadzić działalność, operator musi spełnić szereg rygorystycznych wymogów, m.in.:

• Być spółką akcyjną z siedzibą w Polsce.
• Jego akcjonariuszami mogą być wyłącznie przedsiębiorcy wprowadzający napoje na rynek lub ich zrzeszenia.
• Posiadać kapitał zakładowy w wysokości co najmniej 5 mln zł.
• Utrzymywać kapitał własny w wysokości co najmniej 2,5 mln zł.
• Uzyskać zezwolenie na prowadzenie systemu od ministra właściwego do spraw klimatu.
• Cały zysk przeznaczać wyłącznie na realizację celów statutowych (nie może być dzielony między akcjonariuszy).

Kto będzie finansował działalność operatora?

Działalność operatora będzie finansowana z trzech głównych źródeł:

1. Opłaty producenckie – wnoszone przez producentów, którzy przystąpili do systemu.
2. Nieodebrana kaucja – kaucja, która nie została wypłacona klientom w związku z brakiem zwrotu opakowania.
3. Sprzedaż recyklatu – przychody uzyskiwane ze sprzedaży surowców wtórnych pozyskanych z opakowań.

3. Producenci – obowiązki, kary i strategiczne decyzje

Czy producent musi przystąpić do systemu?

Przystąpienie do systemu kaucyjnego nie jest obowiązkowe dla producenta. Jednak pozostanie poza nim jest ekonomicznie nieopłacalne. Jeśli producent nie przystąpi do systemu kaucyjnego, zawsze będzie zobowiązany do zapłaty opłaty produktowej za brak spełnienia wymaganych poziomów zbiórki. Ich osiągnięcie będzie bowiem możliwe wyłącznie poprzez udział w systemie kaucyjnym.

Co istotne, od 1 stycznia 2026 roku producenci pozostający poza systemem kaucyjnym będą musieli płacić potrójną stawkę opłaty produktowej. Taki mechanizm w praktyce może uczynić udział w systemie jedynym racjonalnym wyborem.

Jakie kary grożą producentom?

Za naruszenie obowiązków ustawowych producentów przewidziano liczne kary administracyjne, w tym:

• Od 10 000 zł do 1 000 000 zł za niewykonanie obowiązków informacyjnych wobec operatora.

• Od 10 000 zł do 500 000 zł za nieprowadzenie ewidencji opakowań.

• Od 10 000 zł do 50 000 zł za nieumieszczenie na opakowaniach wymaganego oznakowania.

Ponadto producenci, którzy nie przystąpili do systemu kaucyjnego będą musieli zapłaci opłatę produktową, a od 2026 r. jej potrójną stawkę.

4. Sklepy – nowe zadania w zależności od powierzchni

Jakie obowiązki będą miały sklepy?

Obowiązki sklepów zostały uzależnione od ich powierzchni sprzedaży.

Sklepy o powierzchni sprzedaży > 200 m² będą musiały między innymi:

• pobierać i zwracać kaucję.
• odbierać od klientów wszystkie rodzaje opakowań objętych systemem (butelki szklane, plastikowe (PET) oraz puszki).
• zawrzeć umowę z każdym operatorem, który się do nich zgłosi.

Sklepy o powierzchni sprzedaży < 200 m² będą musiały między innymi:

• pobierać kaucję.
• odbierać od klientów tylko szklane butelki zwrotne. Odbiór puszek i butelek plastikowych (PET) jest dla nich dobrowolny.
• zwracać kaucję tylko za szklane butelki zwrotne. Zwrot kaucji za puszki i butelek butelek plastikowych (PET) jest dla nich dobrowolny.
• zawrzeć umowę z co najmniej jednym operatorem.

Kluczowe zasady zwrotu kaucji

Co istotne dla wszystkich sklepów, przepisy wprowadzają proklienckie zasady:

• Klient nie musi okazywać paragonu, aby odzyskać kaucję.
• Zwrot kaucji musi następować w gotówce. Niedopuszczalny będzie zwrot kaucji wyłącznie w formie vouchera.

Jakie kary mogą zostać nałożone na sklepy?

Za naruszenie obowiązków ustawowych sklepów przewidziano liczne kary administracyjne, w tym:

• Od 10 000 zł do 1 000 000 zł za nieprzechowywanie umowy z operatorem przez wymagany czas.
• Od 10 000 zł do 500 000 zł za niepobieranie lub niezwracanie kaucji.
• Od 10 000 zł do 50 000 zł za niezawarcie umowy z operatorem.
• Od 500 zł do 20 000 zł za niepoinformowanie klientów o systemie kaucyjnym.