Operatorzy systemów kaucyjnych intensywnie zabiegają o to, aby producenci przystępowali do prowadzonych przez nich systemów. Powód jest oczywisty – im więcej producentów i wprowadzanych przez nich opakowań, tym większe wpływy z opłat producenckich, a w rezultacie również wyższy zysk operatora.
Operatorzy zachęcają jednak producentów, aby poza uczestnictwem w systemie w charakterze klientów angażowali się także w strukturę właścicielską jako akcjonariusze. Producent staje się wtedy nie tylko podmiotem wnoszącym opłaty producenckie, lecz także:
- obejmuje i opłaca akcje, czyli wnosi kapitał do operatora,
- może być zobowiązany do dokapitalizowania operatora, jeśli ten nie dysponuje wystarczającymi środkami.
W zamian producenci oczekują zapewnienia im wpływu na funkcjonowanie operatora, w tym na sposób wydatkowania środków, kierunki rozwoju czy sposób zarządzania. W praktyce jednak operator, mający zazwyczaj kilku akcjonariuszy, niechętnie przyznaje szczególne uprawnienia pojedynczym akcjonariuszom, zwłaszcza mniejszościowym.
Status akcjonariusza mniejszościowego nie musi automatycznie oznaczać braku wpływu na działania operatora. Producent może bowiem skorzystać z instrumentów prawnych pozwalających mu współdecydować o systemie kaucyjnym. Do najważniejszych należą:
- Prawo do powołania członka rady nadzorczej
Operator jest spółką akcyjną, w której akcjonariuszom nie przysługuje indywidualne prawo kontroli. Kontrolę sprawuje rada nadzorcza. Do jej zadań należy również nadzór zwłaszcza nad działaniami zarządu. Dlatego warto zadbać o to, aby producentowi przyznano prawo do powołania własnego przedstawiciela w radzie. Trzeba jednak pamiętać, że co do zasady uprawnienia kontrolne czy nadzorcze wobec operatora wykonywane są przez radę nadzorczą in corpore, a nie przez jej poszczególnych członków. W praktyce oznacza to konieczność współdziałania rady nadzorczej w całości lub części, co nierzadko bywa trudne, a nawet niemożliwe. Co więcej, informacje uzyskiwane przez członków rady nadzorczej są objęte poufnością i nie mogą być przekazywane akcjonariuszom.
- Obowiązek informacyjny zarządu wobec akcjonariuszy mniejszościowych
W związku z przyjętym modelem sprawowania nadzoru i kontroli przez radę nadzorczą, kluczowe jest zapewnienie, aby zarząd regularnie przekazywał producentom informacje o bieżącej sytuacji operatora (np. w formie comiesięcznych raportów) oraz umożliwiał im dostęp do stosownej dokumentacji, w szczególności finansowej.
- Kluczowe decyzje uzależnione od zgody akcjonariuszy mniejszościowych
Istotne jest również to, aby kluczowe decyzje zarządu operatora były podejmowane po uzyskaniu akceptacji akcjonariuszy mniejszościowych. Taki mechanizm można wprowadzić poprzez rozszerzenie katalogu czynności wymagających zgody Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy, wyrażonej kwalifikowaną większością głosów.
Do decyzji szczególnie wrażliwych, które powinny podlegać takiej kontroli, można zaliczyć między innymi:
– zawieranie przez operatora umów z pozostałymi akcjonariuszami, które mogłyby posłużyć do transferu środków z operatora na ich rzecz,
– zaciąganie zobowiązań powyżej określonego progu, grożących nadmiernym zadłużeniem operatora, czy
– istotne zmiany w statucie operatora.
- Wpływ na zmiany w strukturze akcjonariatu operatora
Warto również zadbać o to, aby producenci mieli realny wpływ na to, kto dołączy do grona właścicieli operatora. Służyć temu może wprowadzenie prawa pierwszeństwa nabycia zbywanych akcji. W takim przypadku akcjonariusz planujący sprzedaż swoich akcji ma obowiązek w pierwszej kolejności zaoferować je pozostałym akcjonariuszom. Dopiero gdy ci nie skorzystają z przysługującego im prawa, akcje mogą trafić do podmiotu zewnętrznego.
Jeżeli prawo pierwszeństwa wykonywane jest proporcjonalnie do liczby posiadanych akcji, minimalizuje również ryzyko, że struktura właścicielska operatora ulegnie nagłej i niekorzystnej zmianie.
- Zabezpieczenie przed rozwodnieniem
Aby zachować dotychczasową strukturę właścicielską i zapobiec rozwodnieniu akcjonariuszy mniejszościowych, warto również zadbać o to aby dofinansowanie operatora poprzez podwyższenie kapitału zakładowego następowało każdorazowo z zachowaniem prawa poboru. Prawo poboru zapewnia bowiem akcjonariuszom możliwość objęcia nowych akcji w proporcji w jakiej posiadają dotychczasowe akcje.
- Zachowanie poufności informacji przekazywanych operatorowi
Ze względu na to, że producenci mają obowiązek przekazywania operatorowi szeregu informacji dotyczących wprowadzanych do obrotu produktów w opakowaniach, a jednocześnie akcjonariusze operatora pozostają wobec siebie konkurentami, kluczowe jest zapewnienie, aby operator nie dopuszczał do wymiany tych informacji pomiędzy akcjonariuszami ani do ich udostępniania pozostałym akcjonariuszom.
Uprawnienia producentów – akcjonariuszy mniejszościowych powinny być jasno określone zarówno w umowie akcjonariuszy zawartej między wszystkimi akcjonariuszami a operatorem, jak i w samym statucie operatora. Dobrze jest przy tym skorzystać ze wsparcia doradcy prawnego, aby zapisy były precyzyjne i skutecznie chroniły interesy producentów.
Chcesz poznać pełen kontekst prawny tych obowiązków? Wszystkie szczegóły znajdziesz w naszym głównym opracowaniu: System kaucyjny w Polsce
