W październiku 2024 r. pojawił się kolejny projekt ustawy zmieniającej prawo restrukturyzacyjne. Poprzedni – został wycofany na początku 2024 r. Konieczność wdrożenia zmian do prawa restrukturyzacyjnego wynika z obowiązku implementacji tzw. „Dyrektywy Drugiej Szansy”[1]. Wszystkie państwa członkowskie UE były zobligowane do implementowania jej do swoich porządków prawnych do 17 lipca 2022 r. – i tak się stało w każdym przypadku, oprócz Polski.
Dyrektywa zakłada ujednolicenie regulacji dotyczących postępowań restrukturyzacyjnych w krajach członkowskich w celu zapewnienia prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego oraz wprowadzenie m.in. ram restrukturyzacji zapobiegawczej, systemów wczesnego ostrzegania, kryterium ochrony najlepszych interesów wierzycieli i ograniczenia okresu wstrzymania czynności egzekucyjnych do 4 miesięcy z możliwością przedłużenia go łącznie do maksymalnie 12 miesięcy. Z kolei projekt ustawy zmieniającej opiera się na założeniu wprowadzenia jedynie takich zmian w obecnych regulacjach, które są konieczne dla stwierdzenia pełnej transpozycji ww. dyrektywy – jak wynika z treści jego uzasadnienia. Poniżej omówimy najważniejsze z proponowanych w nim rozwiązań.
Rozszerzenie katalogu informacji w planie restrukturyzacyjnym
Projekt ustawy zakłada, że plan restrukturyzacyjny będzie dodatkowo zawierał:
- określenie ogólnych skutków postępowania restrukturyzacyjnego w zakresie zatrudnienia (w tym planowanych zwolnień i organizacji pracy w zmniejszonym wymiarze czasu) oraz ustaleń dotyczących informowania przedstawicieli pracowników o nich i przeprowadzania z nimi konsultacji;
- zestawienie aktywów i pasywów dłużnika wraz ze wskazaniem wartości aktywów oraz opis sytuacji ekonomicznej dłużnika i sytuacji jego pracowników;
- informacje o tym, czy w dniu złożenia wniosku restrukturyzacyjnego dłużnik był mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą lub średnim przedsiębiorcą.
Obowiązek przygotowania testu zaspokojenia
Nadzorca lub zarządca będą mieli obowiązek sporządzenia w trakcie postępowania testu zaspokojenia, który będzie stanowił symulację wartości majątku dłużnika przy założeniu różnych scenariuszy, w których może się on znaleźć i w odniesieniu do możliwego stopnia zaspokojenia wierzycieli. Projekt zakłada, że znajdą się w nim następujące informacje:
- wycena wskazująca metody i założenia przyjęte w trakcie jej sporządzania, która obejmuje wartość przedsiębiorstwa dłużnika przy założeniu: (i) realizacji planu restrukturyzacyjnego i kontynuacji działalności gospodarczej, (ii) ogłoszenia jego upadłości;
- informację o przewidywanym stopniu zaspokojenia wierzycieli w postępowaniu upadłościowym, które byłoby prowadzone wobec dłużnika;
- ocenę, czy wierzytelności objęte układem będą zaspokojone w wyższym stopniu w przypadku zawarcia i wykonania układu, czy w postępowaniu upadłościowym.
Projekt nie przewiduje sporządzania ww. testu w postępowaniach restrukturyzacyjnych dotyczących mikroprzedsiębiorców.
Objęcie układem wierzytelności zabezpieczonych rzeczowo z mocy prawa
W obecnym stanie prawnym wierzytelności, które są zabezpieczone rzeczowo mogą zostać objęte układem jedynie za zgodą wierzyciela, jeśli dłużnik nie przedstawił im propozycji pełnego zaspokojenia lub zaspokojenia w stopniu nie niższym od tego, jakiego może się spodziewać w przypadku dochodzenia wierzytelności z przedmiotu zabezpieczenia. W przypadku, gdy taka propozycja układowa się pojawiła – są objęte układem z mocy samego prawa.
Projekt ustawy w tym zakresie zakłada dosyć rewolucyjną zmianę. Bowiem wierzytelności zabezpieczone rzeczowo mają zostać bezwzględnie objęte układem z mocy samego prawa, niezależnie od propozycji układowych.
Modyfikacja mechanizmu zatwierdzania układu wbrew sprzeciwowi grupy wierzycieli
Projekt ustawy zakłada zmianę obecnej treści art. 119 ust. 3 prawa restrukturyzacyjnego, który umożliwia przyjęcie układu, w sytuacji gdy nie uzyskał on wymaganej większości w niektórych grupach wierzycieli, jeżeli: (i) wierzyciele mający łącznie dwie trzecie sumy wierzytelności głosowali za przyjęciem układu; (ii) wierzyciele z grupy lub grup głosujących przeciwko układowi, zostaną zaspokojeni w stopniu nie mniej korzystnym niż w przypadku przeprowadzenia postępowania upadłościowego.
Istota proponowanego rozwiązania w świetle treści projektu zakłada, że sąd będzie mógł stwierdzić przyjęcie układu na wniosek dłużnika lub za jego zgodą, w przypadku braku większości do przyjęcia układu w każdej grupie wierzycieli, jeżeli: (i) większość grup wierzycieli głosowała za układem, w tym co najmniej jedna grupa wierzycieli zabezpieczonych rzeczowo lub wierzycieli o wyższym stopniu zaspokojenia od wierzycieli z kat. II prawa upadłościowego; (ii) za przyjęciem układu głosowała grupa lub grupy wierzycieli stanowiące co najmniej połowę grup należących do tych kategorii wierzycieli, którzy w przypadku przeprowadzenia postępowania upadłościowego otrzymaliby częściowe zaspokojenie, przy zastosowaniu wyceny zakładającej kontynuację działalności przedsiębiorstwa dłużnika.
Nowe kompetencje sądu w zakresie zmiany treści układu i weryfikacji podziału na grupy
Zgodnie z treścią projektu, sąd będzie mógł dokonać zmian w układzie, jeżeli zmiany te nie będą naruszać istotnych postanowień układu i na skutek ich wprowadzenia sąd zatwierdzi układ.
Sąd także będzie mógł dokonać weryfikacji podziału na grupy przed głosowaniem wierzycieli nad układem. Zgodnie z projektem ustawy – na wniosek podmiotów legitymowanych do złożenia propozycji układowych, sąd zatwierdzi postanowieniem podział na grupy lub odmówi jego zatwierdzenia i wskaże istniejące w nim uchybienia.
Kolejna obligatoryjna podstawa odmowy zatwierdzenia układu
Obecna treść art. 165 ust. 2 prawa restrukturyzacyjnego jest fakultatywną podstawą do odmowy zatwierdzenia układu przez sąd, w przypadku gdy jego warunki są rażąco krzywdzące dla wierzycieli, którzy głosowali przeciw układowi i zgłosili zastrzeżenia.
Projekt ustawy zakłada zmianę tego przepisu poprzez wprowadzenie obligatoryjnej podstawy do odmowy zatwierdzenia układu w sytuacji, gdy jakikolwiek wierzyciel, który głosował przeciw układowi, zgłosił zastrzeżenia zawierające zarzut, że znalazłby się w wyniku realizacji układu w gorszej sytuacji niż w przypadku przeprowadzenia postępowania upadłościowego lub w przypadku zakończenia postępowania restrukturyzacyjnego bez przyjęcia układu. Oczywiście zarzut będzie musiał zostać uznany przez sąd za uzasadniony.
Nowa rola nadzorcy i zarządcy
W myśl projektu, nadzorca i zarządca będą wspierać negocjacje układowe, dbając o interesy dłużnika i wierzycieli. Swego rodzaju nowością jest to, że będą mogli skorzystać w tym zakresie z usług mediatora za zgodą dłużnika. Nadzorca i zarządca będą mogli również zawierać umowy z podmiotami trzecimi o mediację, sporządzenie planu restrukturyzacyjnego i wykonanie wyceny, działając w imieniu własnym, lecz na rachunek dłużnika.
Podsumowanie
Niektóre ze zmian proponowanych przez projekt ustawy mają duże znaczenie w kontekście obecnych regulacji prawa restrukturyzacyjnego. Niewątpliwie taką zmianą jest bezwzględne objęcie wierzytelności zabezpieczonych rzeczowo z mocy prawa układem. Z racji tego, że wierzyciele, którzy dysponują takimi uprzywilejowanymi wierzytelnościami rzadko sami z siebie decydują się na uczestnictwo w postępowaniu restrukturyzacyjnym. A także wprowadzenie dodatkowej instytucji – testu zaspokojenia, który może zapewnić wierzycielom pełniejszą wiedzę nt. możliwości zaspokojenia ich wierzytelności przy przyjęciu różnych scenariuszy, w których może znaleźć się dłużnik. Nie ulega jednak wątpliwości, że projekt ustawy wprowadza minimum rozwiązań przewidzianych przez dyrektywę, przy czym po jego lekturze można mieć wątpliwości w zakresie tego, czy zaproponowane rozwiązania będą wystarczające do prawidłowej implementacji dyrektywy. Tytułem przykładu – projekt nie zawiera regulacji dotyczących systemów wczesnego ostrzegania, których wprowadzenie było obligatoryjne w świetle jej treści.
* Autor zastrzega, że w artykule nie zostały omówione wszystkie zmiany przewidziane w projekcie ustawy zmieniającej, a jedynie te, które z punktu widzenia autora zostały uznane za najważniejsze.
[1] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1023 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie ram restrukturyzacji zapobiegawczej, umorzenia długów i zakazów prowadzenia działalności gospodarczej oraz w sprawie środków zwiększających skuteczność postępowań dotyczycących restrukturyzacji, niewypłacalności i umorzenia długów, a także zmieniającej dyrektywę (UE) 2017/1132.
