Wprowadzenie systemu kaucyjnego objęło swoim zasięgiem szerokie grono podmiotów, w tym producentów, sklepy, konsumentów, a także przedsiębiorców (importerów) sprowadzających napoje w opakowaniach objętych systemem kaucyjnym spoza granic Polski – zarówno w formie wewnątrzwspólnotowego nabycia, jak i importu spoza terytorium UE.
Obowiązki importerów w systemie kaucyjnym
Na gruncie przepisów o systemie kaucyjnym[1] importerzy traktowani są tak samo jak producenci – wprowadzają bowiem do obrotu produkty w opakowaniach objętych systemem kaucyjnym. Obowiązki producentów oraz ich sytuację szeroko omawialiśmy już w poradniku[2]. Importerzy, podobnie jak producenci, powinni zatem przystąpić do systemu kaucyjnego, aby osiągnąć wymagane poziomy selektywnej zbiórki odpadów i tym samym uniknąć obowiązku zapłaty opłaty produktowej w sankcyjnej wysokości.
W tym celu importerzy powinni zawrzeć umowę z operatorem systemu kaucyjnego (o wyjątkach i różnicach będzie poniżej), a następnie wykonywać obowiązki wynikające z dołączenia do systemu kaucyjnego, w tym zapewnić, że sprowadzane opakowania będą posiadać odpowiednie oznaczenia dotyczące objęcia ich systemem kaucyjnym, przekazywać operatorom systemu informacje sprawozdawcze i składać odpowiednie raporty.
Ostatecznym wynikiem tych wszystkich działań, które powinien podjąć importer(jeżeli przystąpił do systemu kaucyjnego)jest osiągnięcie wymaganego poziomu selektywnej zbiórki opakowań, który aktualnie wynosi 77%, a od 2029 roku wyniesie 90%[3].
Nieodłącznym elementem wspomnianych powyżej wymagań dotyczących poziomu selektywnej zbiórki opakowań jest ewentualna sankcja za ich niespełnienie. W wypadku nieosiągnięcia wymaganych minimalnych poziomów (którym nie da się sprostać bez dołączenia do systemu kaucyjnego), taki importujący, który przystąpił do systemu kaucyjnego będzie zobligowany do uiszczenia opłaty produktowej, a dokładnie 50% jej wartości (drugą część opłaci operator systemu). Co istotne importerzy, którzy nie przystąpią do systemu kaucyjnego zapłacą opłatę produktową w potrójnej wysokości od wszystkich wprowadzonych do obrotu napojów w opakowaniach podlegających systemowi kaucyjnemu.
Sposoby przystąpienia do systemu
Importujący, tak jak wszystkie inne podmioty objęte zakresem Ustawy, może przystąpić do systemu kaucyjnego wykorzystując dwie możliwe ścieżki. Pierwszy sposób polega na uczestnictwie w utworzeniu operatora systemu kaucyjnego i tym samym posiadanie statusu akcjonariusza. Drugim sposobem, znacznie mniej kosztownym i z pewnością najpowszechniejszym, jest przystąpienie do systemu w charakterze klienta. Następuje to poprzez zawarcie odpowiedniej umowy z operatorem. Co istotne, w odniesieniu do danego rodzaju opakowań można maksymalnie zawrzeć umowę z jednym operatorem systemu. Wyróżnia się trzy odrębne kategorie opakowań (butelki jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych na napoje o pojemności do 3l, puszki metalowe o pojemności do 1l oraz butelki szklane wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5l). Importujący może zatem zawrzeć umowę z maksymalnie trzema różnymi operatorami systemu – w zakresie tych trzech różnych rodzajów.
Wyłączenia i zwolnienia
Warto zwrócić uwagę, że przepisy przewidują wyłączenie od obowiązku stosowania przepisów Ustawy w zakresie obowiązków systemu kaucyjnego, w tym obowiązku uzyskania wymaganych poziomów selektywnej zbiórki odpadów. W przypadku gdy do obrotu zostaną wprowadzone napoje w opakowaniach sprowadzone spoza Polski, które w tym samym roku zostaną wywiezione z kraju, to do takich napojów w opakowaniach nie stosuje się przepisów Ustawy (z wyłączaniem obowiązków sprawozdawczych – art. 14 i art. 45 Ustawy) i tym samym nie są one brane pod uwagę przy wyliczaniu wymaganych poziomów selektywnej zbiórki. Ponadto wyłączenie ma zastosowanie również w wypadku, gdy wprowadzone przez niego opakowania wywiezie z kraju (dokona eksportu lub też wewnątrzwspólnotowej dostawy) inny podmiot, co zostanie potwierdzone odpowiednimi dokumentami.
Co więcej z przepisów Ustawy w zakresie (i) uzyskania wymaganych poziomów recyklingu odpadów opakowaniowych, (ii) udziału wagowego tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu, (iii) poziomów selektywnego zbierania opakowań i odpadów opakowaniowych, (iv) wnoszenia opłaty produktowej, (v) dokumentów potwierdzających recykling odpadów opakowaniowych, eksport odpadów opakowaniowych i wewnątrzwspólnotową dostawę odpadów opakowaniowych, (vi) obowiązku prowadzenia publicznych kampanii edukacyjnych, oraz (vii) obowiązku dotyczącego sprawozdań o wysokości środków przeznaczonych na publiczne kampanie edukacyjne, nie stosuje się do przedsiębiorców, którzy w danym roku kalendarzowym wprowadzili do obrotu produkty w opakowaniach o łącznej masie wszystkich wprowadzonych do obrotu opakowań nieprzekraczającej 1 t. Aby z tego zwolnienia skorzystać przedsiębiorcy muszą spełnić pewne warunki, tj. spełniać wymogi dotyczące uzyskania pomocy de minimis oraz złożyć w terminie wymagane dokumenty marszałkowi województwa[4].
Przedsiębiorcy, którzy wywożą napoje za granicę Polski (dokonując eksportu lub wewnątrzwspólnotowej dostawy) bez uprzedniego wprowadzania ich do obrotu na terytorium Polski, nie podlegają pod polski system kaucyjny, a zatem nie muszą m. in. osiągać wymaganych poziomów zbiórki lub oznakowywać tych opakowań, przy czym należy pamiętać, aby przeanalizować przepisy w krajach, do których te produkty są przywożone. W innych krajach, szczególnie w UE, mogą bowiem obowiązywać podobne przepisy dotyczące systemów kaucyjnych jak w Polsce.
W związku z tym, że w mediach szeroko mówi się o producentach, a kwestia importerów jest pomijana, należy pamiętać, że obowiązki importerów i producentów na gruncie systemu kaucyjnego są analogiczne. W pewnych przepadkach, które zostały wyżej wskazane można skorzystać z przewidzianego w przepisach wyłączenia od stosowania przepisów o systemie kaucyjnym.
[1] Ustawa z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz.U.2025.870) („Ustawa”).
[2] System kaucyjny — przewodnik DJP (PDF)
[3] Załącznik Nr 1a do Ustawy.
[4] Art. 7 Ustawy.
