Jak wskazują dostępne w mediach analizy co roku miliony opakowań objętych systemem kaucyjnym nie zostaną zwrócone, a uiszczona kaucja pozostanie u operatorów systemu, którzy będą mieli obowiązek ją rozliczyć. Funkcjonowanie systemu kaucyjnego naturalnie rezonuje na kwestie podatkowe. Powyższe zagadnienia skłaniają do zadania następujących pytań: czy środki z pobranych kaucji są przychodem, kto nimi dysponuje, jak powinny zostać rozliczone i jakie są tego konsekwencje podatkowe?
Status prawny kaucji
Kaucja nie jest częścią ceny towaru – to zwrotna opłata pobierana przy zakupie napoju w opakowaniu objętym systemem kaucyjnym. Jest to forma zabezpieczenia, swego rodzaju opłata, której celem jest zmotywowanie konsumenta do wykonania określonej czynności – zwrotu opakowania.
Pobranie kaucji nie jest wliczane do podstawy opodatkowania VAT – VAT nalicza się dopiero w przypadku braku zwrotu opakowań.
Obowiązek rozliczenia niezwróconej kaucji w zakresie VAT
- Wprowadzający produkty w opakowaniach na napoje jest podatnikiem –to on odpowiada za wykazanie VAT w deklaracjach i ewidencjach.
- Operator systemu jest płatnikiem podatku VAT – ma obowiązek zapłaty podatku VAT od niezwróconych kaucji.
- Inne podmioty – np. hurtownicy lub sklepy – w transakcjach pośrednich nie muszą korygować VAT z tytułu kaucji, ponieważ kaucja traktowana jest neutralnie podatkowo (poza rozliczeniem ostatecznym przez wprowadzającego).
Jak wskazuje w objaśnieniach Ministerstwo Finansów[1], gdy opakowanie objęte systemem kaucyjnym nie zostanie zwrócone, wprowadzający produkty w opakowaniach na napoje ma obowiązek podwyższyć podstawę opodatkowania VAT o wartość tej niezwróconej kaucji (kwota brutto). Następnie trzeba określić wartość netto i kwotę VAT według stawki VAT właściwej dla napoju sprzedanego w tym opakowaniu. W przypadku, gdy produkty były sprzedawane z różnymi stawkami VAT, obliczenia należy przeprowadzić oddzielnie dla każdej stawki. Zwroty opakowań pomniejszają podstawę opodatkowania — nawet jeśli konsument zwróci opakowanie później, to taka wartość kaucji pomniejsza zobowiązanie podatkowe.
Rozliczanie VAT od niezwróconej kaucji powinno nastąpić raz w roku – w deklaracji składanej za pierwszy okres rozliczeniowy roku następującego po roku, w którym powstała różnica między wprowadzonymi a zwróconymi opakowaniami.
Perspektywa sklepu: kaucja jako środki przejściowe
Dla jednostek handlowych – zarówno małych sklepów, jak i wielkopowierzchniowych sieci – kaucja jest kwotą o charakterze przejściowym. Sklep działa tu w roli pośrednika, który pobiera środki od klienta i jest zobowiązany do ich dalszego rozliczenia z operatorem systemu.
- Kaucja a podatek VAT. Pobranie kaucji jest czynnością pozostającą poza zakresem opodatkowania VAT. Nie stanowi ona bowiem wynagrodzenia za dostawę towaru ani świadczenie usługi. Sklep nie powinien więc doliczać podatku VAT do kwoty kaucji ani wykazywać jej w deklaracjach VAT.
- Co z nieodebraną kaucją w sklepie? Sklep nie czerpie żadnych korzyści z faktu, że klient nie zwrócił opakowania. Całość nierozliczonych kaucji musi zostać przekazana operatorowi systemu na zasadach określonych w zawartej z nim umowie.
- Sprawozdawczość. Sklepy (punkty zbiórki) mają obowiązek prowadzenia ewidencji dotyczącej pobranych i zwróconych kaucji oraz zebranych opakowań. Na paragonach detalicznych kwota kaucji powinna być widoczna w części niefiskalnej.
Perspektywa operatora systemu (podmiotu reprezentującego)
To właśnie na poziomie operatora systemu (podmiotu reprezentującego) kumulują się środki z nieodebranych kaucji. Ponieważ operator systemu działa w formule non-profit, nieodebrana kaucja nie stanowi jego zysku do podziału między akcjonariuszy. Jest to jedno z głównych, ustawowo przewidzianych źródeł finansowania jego działalności statutowej – czyli pokrywania olbrzymich kosztów organizacji zbiórki, transportu, recyklingu opakowań oraz administracji całego systemu.
- Operator systemu, który zawarł umowy z wprowadzającymi opakowania do obrotu, staje się płatnikiem podatku VAT od kaucji pobranych za opakowania, które nie zostały zwrócone.
- Operator systemu jest obowiązany do obliczenia i wpłacenia kwot podatku VAT do właściwego urzędu skarbowego.
- Rozliczenia powinny zostać dokonane oddzielnie dla każdego wprowadzającego produkty w opakowaniach do obrotu – to on rozlicza VAT z tytułu niezwróconych opakowań, natomiast operator systemu wpłaca należną kwotę podatku VAT.
Odliczenie VAT
Zgodnie z objaśnieniami Ministerstwa Finansów[2] podatnik nie ma prawa do odliczenia podatku VAT od kaucji. Ministerstwo wskazuje, że z uwagi na nieograniczoną możliwość zwrotu opakowań oraz potencjalne ryzyko nadużyć w zakresie odliczania podatku VAT, przepisy wyłączyły możliwość odliczania podatku VAT.
Posumowanie
Prawidłowa kwalifikacja i rozliczenie podatku VAT w systemie kaucyjnym to złożone zagadnienie na styku prawa administracyjnego, cywilnego i podatkowego. Błędy w tym obszarze mogą prowadzić do poważnych konsekwencji finansowych i sporów z organami skarbowymi. Szczególnie istotne może być ustalenie czy dany podmiot jest podatnikiem – wprowadzającym produkty w opakowaniach na napoje do obrotu. Płatnikiem zawsze będzie operator systemu, który zawarł umowę z danym wprowadzającym. Na pozostałych podmiotach (sklepach lub hurtownikach) ciążą obowiązki sprawozdawcze, o których wcześniej informowaliśmy.
Więcej informacji o systemie kaucyjnym znajduje się na naszej stronie System Kaucyjny w Polsce oraz w przewodniku https://djp.pl/blog/wp-content/uploads/DJP_System-Kaucyjny_PL.pdf.
[1] Objaśnienia podatkowe z 29 sierpnia 2025 r. w zakresie zasad rozliczania na gruncie podatku od towarów i usług transakcji związanych z systemem kaucyjnym w rozumieniu art. 8 pkt 13a ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (https://www.podatki.gov.pl/vat/wyjasnienia/objasnienia-podatkowe-dotyczace-zasad-rozliczania-na-gruncie-podatku-vat-transakcji-zwiazanych-z-systemem-kaucyjnym/)
[2] Ibidem.
