Import napojów a system kaucyjny

Wprowadzenie systemu kaucyjnego objęło swoim zasięgiem szerokie grono podmiotów, w tym producentów, sklepy, konsumentów, a także przedsiębiorców (importerów) sprowadzających napoje w opakowaniach objętych systemem kaucyjnym spoza granic Polski – zarówno w formie wewnątrzwspólnotowego nabycia, jak i importu spoza terytorium UE.

Na gruncie przepisów o systemie kaucyjnym[1] importerzy traktowani są tak samo jak producenci – wprowadzają bowiem do obrotu produkty w opakowaniach objętych systemem kaucyjnym. Obowiązki producentów oraz ich sytuację szeroko omawialiśmy już w poradniku[2]. Importerzy, podobnie jak producenci, powinni zatem przystąpić do systemu kaucyjnego, aby osiągnąć wymagane poziomy selektywnej zbiórki odpadów i tym samym uniknąć obowiązku zapłaty opłaty produktowej w sankcyjnej wysokości.

W tym celu importerzy powinni zawrzeć umowę z operatorem systemu kaucyjnego (o wyjątkach i różnicach będzie poniżej), a następnie wykonywać obowiązki wynikające z dołączenia do systemu kaucyjnego, w tym zapewnić, że sprowadzane opakowania będą posiadać odpowiednie oznaczenia dotyczące objęcia ich systemem kaucyjnym, przekazywać operatorom systemu informacje sprawozdawcze i składać odpowiednie raporty.

Ostatecznym wynikiem tych wszystkich działań, które powinien podjąć importer(jeżeli przystąpił do systemu kaucyjnego)jest osiągnięcie wymaganego poziomu selektywnej zbiórki opakowań, który aktualnie wynosi 77%, a od 2029 roku wyniesie 90%[3].

Nieodłącznym elementem wspomnianych powyżej wymagań dotyczących poziomu selektywnej zbiórki opakowań jest ewentualna sankcja za ich niespełnienie. W wypadku nieosiągnięcia wymaganych minimalnych poziomów (którym nie da się sprostać bez dołączenia do systemu kaucyjnego), taki importujący, który przystąpił do systemu kaucyjnego będzie zobligowany do uiszczenia opłaty produktowej, a dokładnie 50% jej wartości (drugą część opłaci operator systemu). Co istotne importerzy, którzy nie przystąpią do systemu kaucyjnego zapłacą opłatę produktową w potrójnej wysokości od wszystkich wprowadzonych do obrotu napojów w opakowaniach podlegających systemowi kaucyjnemu.

Importujący, tak jak wszystkie inne podmioty objęte zakresem Ustawy, może przystąpić do systemu kaucyjnego wykorzystując dwie możliwe ścieżki. Pierwszy sposób polega na uczestnictwie w utworzeniu operatora systemu kaucyjnego i tym samym posiadanie statusu akcjonariusza. Drugim sposobem, znacznie mniej kosztownym i z pewnością najpowszechniejszym, jest przystąpienie do systemu w charakterze klienta. Następuje to poprzez zawarcie odpowiedniej umowy z operatorem. Co istotne, w odniesieniu do danego rodzaju opakowań można maksymalnie zawrzeć umowę z jednym operatorem systemu. Wyróżnia się trzy odrębne kategorie opakowań (butelki jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych na napoje o pojemności do 3l, puszki metalowe o pojemności do 1l oraz butelki szklane wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5l). Importujący może zatem zawrzeć umowę z maksymalnie trzema różnymi operatorami systemu – w zakresie tych trzech różnych rodzajów.

Warto zwrócić uwagę, że przepisy przewidują wyłączenie od obowiązku stosowania przepisów Ustawy w zakresie obowiązków systemu kaucyjnego, w tym obowiązku uzyskania wymaganych poziomów selektywnej zbiórki odpadów. W przypadku gdy do obrotu zostaną wprowadzone napoje w opakowaniach sprowadzone spoza Polski, które w tym samym roku zostaną wywiezione z kraju, to do takich napojów w opakowaniach nie stosuje się przepisów Ustawy (z wyłączaniem obowiązków sprawozdawczych – art. 14 i art. 45 Ustawy) i tym samym nie są one brane pod uwagę przy wyliczaniu wymaganych poziomów selektywnej zbiórki. Ponadto wyłączenie ma zastosowanie również w wypadku, gdy wprowadzone przez niego opakowania wywiezie z kraju (dokona eksportu lub też wewnątrzwspólnotowej dostawy) inny podmiot, co zostanie potwierdzone odpowiednimi dokumentami.

Co więcej z przepisów Ustawy w zakresie (i) uzyskania wymaganych poziomów recyklingu odpadów opakowaniowych, (ii) udziału wagowego tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu, (iii) poziomów selektywnego zbierania opakowań i odpadów opakowaniowych, (iv) wnoszenia opłaty produktowej, (v) dokumentów potwierdzających recykling odpadów opakowaniowych, eksport odpadów opakowaniowych i wewnątrzwspólnotową dostawę odpadów opakowaniowych, (vi) obowiązku prowadzenia publicznych kampanii edukacyjnych, oraz (vii) obowiązku dotyczącego sprawozdań o wysokości środków przeznaczonych na publiczne kampanie edukacyjne, nie stosuje się do przedsiębiorców, którzy w danym roku kalendarzowym wprowadzili do obrotu produkty w opakowaniach o łącznej masie wszystkich wprowadzonych do obrotu opakowań nieprzekraczającej 1 t. Aby z tego zwolnienia skorzystać przedsiębiorcy muszą spełnić pewne warunki, tj. spełniać wymogi dotyczące uzyskania pomocy de minimis oraz złożyć w terminie wymagane dokumenty marszałkowi województwa[4].

Przedsiębiorcy, którzy wywożą napoje za granicę Polski (dokonując eksportu lub wewnątrzwspólnotowej dostawy) bez uprzedniego wprowadzania ich do obrotu na terytorium Polski, nie podlegają pod polski system kaucyjny, a zatem nie muszą m. in. osiągać wymaganych poziomów zbiórki lub oznakowywać tych opakowań, przy czym należy pamiętać, aby przeanalizować przepisy w krajach, do których te produkty są przywożone. W innych krajach, szczególnie w UE, mogą bowiem obowiązywać podobne przepisy dotyczące systemów kaucyjnych jak w Polsce.

W związku z tym, że w mediach szeroko mówi się o producentach, a kwestia importerów jest pomijana, należy pamiętać, że obowiązki importerów i producentów na gruncie systemu kaucyjnego są analogiczne. W pewnych przepadkach, które zostały wyżej wskazane można skorzystać z przewidzianego w przepisach wyłączenia od stosowania przepisów o systemie kaucyjnym.

[1] Ustawa z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz.U.2025.870) („Ustawa”).

[2] https://djp.pl/blog/wp-content/uploads/DJP_System-Kaucyjny_PL.pdf

[3] Załącznik Nr 1a do Ustawy.

[4] Art. 7 Ustawy.