Błędy przy składaniu wniosków o uzasadnienie

Ius civile vigilantibus scriptum est? cz. 3 — Czyli o konsekwencjach błędów popełnianych przy składaniu wniosku o uzasadnienie.

W przekonaniu profesjonalnych pełnomocników wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia należy do najprostszych pism procesowych. W przeciwieństwie do większości pism składanych w toku postępowania, wniosek ten – o ile spełnia wymogi formalne – jest zawsze skuteczny. W praktyce oznacza to, że wnoszący może ograniczyć się wyłącznie do wyrażenia woli otrzymania oznaczonego orzeczenia wraz z uzasadnieniem oraz uiszczenia należnej opłaty sądowej od wniosku.

Niniejszy artykuł nie powstałby jednak, gdyby w praktyce – mimo pozornej prostoty – przy składaniu tego pisma nie pojawiały się wątpliwości ani możliwość popełnienia błędów.

Tryb składania wniosku o uzasadnienie po nowelizacji k.p.c.

Na wstępie należy podkreślić, że wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia jest jednym z pism, które – zgodnie z nowelizacją Kodeksu postępowania cywilnego – od marca 2026 r. zostaną objęte nowym trybem wnoszenia tj. za pośrednictwem portalu informacyjnego.[1]

Do marca 2027 r. tryb ten będzie miał charakter fakultatywny, a więc równolegle dopuszczalne pozostanie składanie pism w dotychczasowej formie. Po upływie rocznego okresu wdrożeniowego jedynym prawidłowym sposobem wniesienia wniosku będzie jednak jego złożenie za pośrednictwem portalu. Te same zasady będą dotyczyły pism uzupełniających braki formalne wniosku o uzasadnienie.

Warto o tym pamiętać, aby ustrzec się przed błędem. Tym bardziej, że w przypadku wybrania niewłaściwej drogi złożenia pisma, nie wywoła ono skutków procesowych.

Kiedy należy, a kiedy nie należy składać wniosku o sporządzenie uzasadnienia?

Na pierwszy rzut oka odpowiedź na to pytanie wydaje się prosta: wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia należy złożyć wtedy, gdy uzasadnienie nie zostało jeszcze doręczone, a strona chce się z nim zapoznać. Odpowiedź ta jest jednak tylko częściowo trafna.

Wniosku o uzasadnienie nie należy składać wówczas, gdy sąd doręczył stronie orzeczenie wraz z uzasadnieniem z urzędu.[2] W takim przypadku termin do wniesienia środka odwoławczego rozpoczyna bieg z chwilą doręczenia orzeczenia i nie zostaje „zawieszony” przez złożenie kolejnego wniosku o uzasadnienie.

Złożenie wniosku o uzasadnienie jest natomiast konieczne w sytuacji, gdy uzasadnienie nie zostało doręczone z urzędu, a strona zamierza zaskarżyć orzeczenie. Bez znaczenia pozostaje przy tym, czy strona faktycznie chce zapoznać się z treścią uzasadnienia, czy też – na podstawie okoliczności sprawy – jest w stanie samodzielnie odtworzyć tok rozumowania sądu. Złożenie wniosku stanowi bowiem warunek formalny skutecznego wniesienia środka odwoławczego. Ta sama zasada dotyczy również sytuacji, w których sąd, doręczając samo orzeczenie, wskazuje zasadnicze motywy rozstrzygnięcia. Choć wskazane przez sąd informacje mogą być pomocne przy podejmowaniu decyzji co do zasadności zaskarżenia, to w razie chęci zaskarżenia strona i tak zobowiązana jest do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia przed wniesieniem środka odwoławczego.

Na marginesie warto zaznaczyć, że mowa tu wyłącznie o samym złożeniu wniosku. W orzecznictwie przyjmuje się, że strona nie ma obowiązku czekać z wniesieniem środka zaskarżenia do momentu doręczenia uzasadnienia. Choć termin na wniesienie środka odwoławczego biegnie od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem, to wniesienie zażalenia w okresie między złożeniem wniosku o uzasadnienie postanowienia, a doręczeniem uzasadnienia nie skutkuje jego odrzuceniem.[3]

Podjęcie niewłaściwej decyzji co do złożenia wniosku o uzasadnienie może prowadzić do definitywnego zamknięcia drogi odwoławczej.

Jeżeli sąd doręczy wyłącznie sentencję orzeczenia – ewentualnie opatrzoną zasadniczymi motywami rozstrzygnięcia – a pełnomocnik nie złoży wniosku o uzasadnienie, termin do wniesienia środka zaskarżenia w ogóle nie rozpocznie biegu. Jeżeli natomiast sąd doręczy orzeczenie wraz z uzasadnieniem z urzędu, termin ten zacznie biec od chwili doręczenia. W takiej sytuacji złożenie zbędnego wniosku o uzasadnienie zamiast wniesienia środka odwoławczego może skutkować zawinionym uchybieniem terminu.

W jakim terminie można złożyć wniosek o uzasadnienie orzeczenia?

Zgodnie z przepisami k.p.c. wniosek o sporządzenie uzasadnienia należy złożyć w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia orzeczenia albo od dnia jego doręczenia, jeżeli podlegało ono doręczeniu z urzędu. Czy jednak termin ten zawsze wyznacza granice dopuszczalnego terminu złożenia wniosku?

W praktyce zdarzają się sytuacje, w których strona lub pełnomocnik – jeszcze przed ogłoszeniem orzeczenia – wie, że niezależnie od jego treści będzie zainteresowana zapoznaniem się z uzasadnieniem. Może się także zdarzyć, że strona lub pełnomocnik zapozna się z treścią orzeczenia przed jego formalnym doręczeniem, np. przeglądając akta sprawy albo natrafiając na dokument zamieszczony w portalu informacyjnym.

Powstaje wówczas pytanie, czy złożenie wniosku o uzasadnienie przed ogłoszeniem lub doręczeniem orzeczenia zawsze należy uznać za przedwczesne i nieskuteczne?

Problem ten był wielokrotnie przedmiotem rozstrzygnięć Sądu Najwyższego. Analizowano go nie tylko w odniesieniu do dnia, lecz także do konkretnej godziny, a nawet minuty złożenia wniosku.

Wniosek płynący z orzecznictwa jest jednoznaczny: złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia przed dniem ogłoszenia orzeczenia jest nieskuteczne.

Kontrowersje pojawiają się w przypadku wniosków składanych w tym samym dniu co ogłoszenie orzeczenia, lecz przed faktycznym momentem jego publikacji.[4] Mając na uwadze orzeczenia Sądu Najwyższego, w których wskazuje się, że wniosek złożony przed godziną ogłoszenia orzeczenia może zostać uznany za nieskuteczny, złożenie go nawet na minutę przed formalnym ogłoszeniem wiąże się z ryzykiem jego odrzucenia.

Uzasadnieniem takiego stanowiska jest fakt, że wniosek musiałby dotyczyć orzeczenia, które w chwili jego składania jeszcze nie istniało. Nie ma bowiem pewności, że orzeczenie zostanie ogłoszone w zapowiedzianym terminie – sąd może z różnych przyczyn zmienić datę publikacji. Dopóki więc orzeczenie nie powstanie w sensie formalnym, wniosek odnoszący się do niego należy uznać za bezprzedmiotowy.

Powstaje pytanie, czy te same zasady obowiązują wtedy, gdy – mimo braku formalnego doręczenia – orzeczenie niewątpliwie już istnieje. Jak już zostało wspomniane, może zdarzyć się, że strona lub jej pełnomocnik zapozna się z sentencją orzeczenia na przykład przeglądając akta sprawy. W takiej sytuacji nie sposób twierdzić, że podpisane i umieszczone w aktach sprawy orzeczenie nie istnieje.

Wydaje się, że na drodze do skutecznego złożenia wniosku o uzasadnienie może stać jedynie formalizm. Trzeba jednak zauważyć, że musiałby być on stosowany w sposób niekonsekwentny. Jak już zostało wspomniane, możliwe jest wniesienie środka zaskarżenia przed formalnym otwarciem terminu, tj. w okresie między złożeniem wniosku o uzasadnienie a doręczeniem uzasadnienia orzeczenia. Tym samym w ocenie autorki artykułu, nie ma powodu by inaczej traktować sytuacje, w której wniosek o uzasadnienie zostaje złożony przed doręczeniem orzeczenia, ale w momencie złożenia wniosku orzeczenie to już istniało.

[1] Zob. Ustawę z dnia 5 sierpnia 2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1172).

[2] Zob. art. 357 §2² i §2⁴ oraz art. 394 §2 k.p.c.

[3] Zob. uchwałę SN z 26.10.2021 r., III CZP 55/20, OSNC 2022, nr 3, poz. 23.

[4] Dla przykładu, w postanowienie SN z 10.03.2015 r., II UZ 80/14 zostało wyrażone stanowisko, że wystarczy złożenie wniosku w dniu publikacji, nawet jeśli nastąpiło przed ogłoszeniem orzeczenia. Odmienne stanowisko zostało wyrażone między innymi w postanowieniu SN z 27.07.2016 r., V CZ 31/16 oraz postanowienie SN z 13.06.2013 r., V CZ 21/13.