System kaucyjny – Zasady zwrotu kaucji konsumentom

Czas potrzebny na przeczytanie: ~4 minuty

System kaucyjny, który zacznie obowiązywać od 1 października 2025 r. ma na celu zwiększenie poziomu selektywnej zbiórki i recyklingu opakowań. W tym celu konsumenci przy zakupie produktów w opakowaniach objętych tym systemem będą zobowiązani do uiszczania kaucji podlegającej zwrotowi. W związku z powyższym z punktu widzenia konsumenta kluczowe znaczenie ma zagadnienie zwrotu kaucji.

1. Kaucja

Kaucja nie jest częścią ceny towaru – to zwrotna opłata pobierana przy zakupie napoju w opakowaniu objętym systemem. Jej funkcją jest zachęcenie konsumenta do oddania pustego opakowania i zapewnienie, że zostanie ono zwrócone w celu dalszego recyklingu. Po zwrocie opakowania kaucja powinna zostać w całości zwrócona konsumentowi.

Kaucja ma wynosić:

50 groszy – za butelki PET (plastikowe) o pojemności do 3 litrów,
50 groszy – za puszki metalowe o pojemności do 1 litra,
1 zł – za butelki szklane wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5 litra.

Opakowania objęte systemem kaucyjnym muszą być odpowiednio oznaczone zgodnie z poniższym wzorem:

Systemem kaucyjnym nie są objęte między innymi następujące opakowania:

szklane butelki jednorazowe,
opakowania po jogurtach i innych produktach mlecznych,
kartony,
inne opakowania bez znaku objęcia ich systemem kaucyjnym.

Do końca roku będzie obowiązywał tzw. okres przejściowy dlatego konsumenci mogą kupić zarówno produkty w opakowaniach objętych systemem kaucyjnym, jak i te, które korzystając z okresu przejściowego nie zostały nim jeszcze objęte.

2. Zwrot kaucji

Obowiązek przyjmowania pustych opakowań i wypłaty kaucji konsumentom spoczywa na sklepach, w których sprzedawane są klientom napoje w opakowaniach objętych systemem kaucyjnym, w szczególności na:

sklepach stacjonarnych o powierzchni sprzedaży powyżej 200 m² – w zakresie wszystkich rodzajów opakowań objętych systemem kaucyjnym,
sklepach stacjonarnych o powierzchni sprzedaży nie większej niż 200 m² – w zakresie szklanych butelek objętych systemem kaucyjnym i dobrowolnie w zakresie pozostałych rodzajów opakowań,
innych punktach sprzedaży detalicznej, np. stacjach paliw lub aptekach – w stosunku do nich obowiązek zwrotu kaucji jest analogiczny jak przy sklepach stacjonarnych i jego zakres jest uzależniony od powierzchni sprzedaży,
sklepach internetowych – mimo wątpliwości interpretacyjnych dotyczących rozumienia powierzchni sprzedaży, ministerstwo stoi na stanowisku, że również sklepy internetowe muszą przewidzieć procedurę zwrotu opakowań i ich obowiązek jest taki sam jak przy sklepach stacjonarnych o powierzchni sprzedaży nie większej niż 200 m². Ta kwestia nie wynika jednak bezpośrednio z przepisów i może być w przyszłości przedmiotem sporów.

3. Forma zwrotu kaucji

Konsumenci aby odzyskać kaucję powinni zwrócić puste opakowanie w punktach zbiórki prowadzonych m.in. przez sklepy. Ważne jest aby opakowanie było możliwe do zidentyfikowania jako objęte systemem kaucyjnym (znak kaucji oraz kod kreskowy powinny być nienaruszone). Z powodów technicznych opakowania nie powinny być zgniecione lub uszkodzone. Jednakże z przepisów wynika obowiązek przyjmowania również uszkodzonych opakowań (odpadów opakowaniowych) – w takiej sytuacji jeżeli butelkomat z przyczyn technicznych nie będzie mógł przyjąć opakowania, konsument będzie uprawniony do żądania od sklepu przyjęcia opakowania w innych sposób niż w butelkomacie i zwrócenia kaucji.

Co istotne przy zwrocie nie jest konieczne okazanie paragonu.

Z przepisów wynika obowiązek zwrotu konsumentowi kaucji w gotówce. W praktyce oznacza to, że:

konsument nie może być zmuszony do przyjęcia rabatu, bonu czy punktów lojalnościowych zamiast środków pieniężnych,
sklep ma obowiązek wypłacić kaucję w formie pieniężnej, niezależnie od tego, jak dokonano płatności za towar,
konsument może otrzymać z butelkomatu dokument potwierdzający dokonany zwrot, a następnie po przedstawieniu takiego dokumentu upoważnionemu pracownikowi powinien otrzymać zwrot pieniędzy w gotówce lub bezgotówkowo,
sklepy mają możliwość obok zwrotu kaucji udzielić konsumentom zwracającym opakowania dodatkowe rabaty lub wprowadzić w tym zakresie programy lojalnościowe, tak aby zachęcić konsumentów do zwrotu opakowań właśnie w tych sklepach.

Podsumowanie

System kaucyjny to realna zmiana, która będzie się przekładać na codzienne nawyki konsumentów i praktykę sklepów. Warto pamiętać, że kaucja zawsze podlega zwrotowi, nawet bez okazywania paragonu. Prawidłowe wdrożenie tych zasad będzie miało kluczowe znaczenie dla zaufania konsumentów i skuteczności całego systemu.