Wprowadzenie systemu kaucyjnego to jedno z najważniejszych wyzwań w zakresie gospodarki odpadami w ostatnich latach. W celu umożliwienia efektywnego wdrożenia systemu kaucyjnego, ustawodawca przewidział tzw. okres przejściowy, który potrwa do 31 grudnia 2025 r. W tym okresie będą obowiązywać szczególne, przejściowe zasady dotyczące produktów w opakowaniach objętych systemem kaucyjnym.
Okres przejściowy
Zgodnie z przepisami o systemie kaucyjnym, napoje w opakowaniach podlegające systemowi kaucyjnemu, które nie posiadają odpowiedniego, „nowego” oznakowania wskazującego na objęcie ich systemem kaucyjnym mogą być wykorzystywane do momentu ich zużycia, zwrotu lub wyczerpania zapasów, o ile zostały wprowadzone do obrotu w okresie 3 miesięcy od dnia przystąpienia do systemu kaucyjnego, nie później jednak niż do 31 grudnia 2025 r. Oznacza to, że w okresie przejściowym będą mogły zostać wprowadzone do obrotu produkty, których opakowania nie spełniają wymogów wynikających z systemu kaucyjnego i w zakresie takich produktów nie będą miały zastosowania przepisy o systemie kaucyjnym dotyczące m.in. obowiązku pobierania kaucji.
Dzięki temu rozwiązaniu przedsiębiorcy zyskali możliwość płynnego przejścia z wprowadzania do obrotu produktów w opakowaniach niespełniających wymogów systemu kaucyjnego do wprowadzania produktów w opakowaniach, które są zgodne z nowymi normami. W związku z tym bardzo istotne jest zaplanowanie zamówień i produkcji tak, aby wszystkie napoje w starszych, nieoznakowanych opakowaniach zostały wprowadzone do obrotu do końca trwania okresu przejściowego.
Napoje w dotychczasowych opakowaniach sprzedawane w okresie przejściowym:
- nie są objęte obowiązkiem pobierania kaucji,
- nie muszą być oznakowane symbolem systemu kaucyjnego,
- nie podlegają obowiązkowi przyjęcia przez sklepy i dokonania zwrotu kaucji.
Dzięki takiemu rozwiązaniu uniknięto potencjalnego marnowania produktów lub konieczności ich wycofywania z rynku, jak również prób wyłudzeń zwrotu kaucji od opakowań, od których nie została na żadnym etapie dystrybucji pobrana kaucja.
Wprowadzenie do obrotu
Do sprawnego biznesowego zaplanowania procesów sprzedażowych i produkcyjnych, konieczne jest zrozumienie, kiedy dochodzi do wprowadzenia produktu do obrotu w rozumieniu przepisów. Od tego bowiem zależy, czy produkty muszą spełniać wymagania systemu kaucyjnego. Wprowadzenie do obrotu to odpłatne albo nieodpłatne udostępnienie opakowań lub produktów w opakowaniach po raz pierwszy na terytorium kraju w celu używania lub dystrybucji, jak również import oraz wewnątrzwspólnotowe nabycie opakowań lub produktów w opakowaniach.
Przepisy wprowadzają domniemanie, zgodnie z którym wprowadzenie do obrotu następuje w dniu: 1) wydania produktów z magazynu albo przekazania osobie trzeciej, w przypadku opakowań i produktów w opakowaniach wytworzonych na terytorium kraju; 2) przywozu na terytorium kraju albo 3) wystawienia faktury potwierdzającej odpowiednio wewnątrzwspólnotowe nabycie opakowań albo wewnątrzwspólnotowe nabycie produktów w opakowaniach.
Zatem w przypadku napojów produkowanych w Polsce, co do zasady momentem wprowadzenia do obrotu jest udostępnienie produktu poprzez wydanie go z magazynu lub przekazanie osobie trzeciej w celu używania lub dystrybucji np. poprzez sprzedaż produktów lub ich bezpłatne darowanie osobom trzecim. Same przewożenie produktu na terytorium kraju np. z centrów dystrybucyjnych do magazynów lub sklepów (o ile jest dokonywane w ramach jednego podmiotu) nie jest wprowadzeniem produktu do obrotu.
Wątpliwości interpretacyjne mogą pojawić się w sytuacji, gdy dany podmiot zleca wytworzenie produktów pod własną marką zewnętrznemu dostawcy. W takim przypadku nie jest do końca jasne, czy wprowadzenie do obrotu następuje z chwilą dostawy produktów przez producenta do zamawiającego, czy z chwilą ich sprzedaży przez zamawiającego. Przepisy w tym zakresie są niewystarczające, aby jednoznacznie stwierdzić, kiedy dochodzi do wprowadzenia produktów do obrotu, a brak oficjalnych wytycznych dodatkowo pogłębia niepewność. Od tego, z jakim dniem produkt zostanie wprowadzony do obrotu będzie zależało m.in. czy jest on objęty regulacjami okresu przejściowego.
Wydaje się, że w przypadku zlecenia dostarczenia napojów w opakowaniach pod własną marką, nie powinno się przyjmować, że momentem wprowadzenia do obrotu jest moment przyjęcia dostawy produktów przez zamawiającego. Po pierwsze, dostawca produktów wytwarzanych pod własną marką zmawiającego nie wykonuje działalności gospodarczej w zakresie wprowadzania do obrotu produktów w opakowaniach. Po drugie wprowadzenie do obrotu to odpłatne albo nieodpłatne udostępnienie produktów w opakowaniach po raz pierwszy na terytorium kraju w celu używania lub dystrybucji. Ponadto ustawodawca definiując wprowadzającego produkty w opakowaniach wyodrębnił sytuację, gdy dochodzi do wprowadzenia do obrotu produktów pod własną marką, których wytworzenie zostało zlecone innemu przedsiębiorcy, wskazując że wprowadzającym do obrotu jest przedsiębiorca, który zlecił innemu przedsiębiorcy wytworzenie produktów, a następnie wprowadził je do obrotu pod własną marką. Producent, który działa na zlecenie wprowadzającego produkty w opakowaniach sam nie wprowadza produktów do obrotu. W związku z powyższym należy przyjąć, że transport produktów pomiędzy zamawiającym a producentem nie stanowi wprowadzenia ich do obrotu. W takiej sytuacji to dopiero zamawiający wprowadzi produkty do obrotu (pod własną marką) i nastąpi to co do zasady z chwilą sprzedaży osobie trzeciej.
Wprowadzenie do obrotu a eksport
Przepisy dotyczące obowiązków wynikających z systemu kaucyjnego nie będą miały zastosowania w przypadku produktów, które zostały wprowadzone do obrotu, a następnie w tym samym roku zostały wyeksportowane lub były przedmiotem wewnątrzwspólnotowej dostawy poza terytorium Polski.
Szczególny okres przejściowy dla butelek szklanych wielokrotnego użytku
Dla obecnie istniejących tzw. „prywatnych systemów kaucyjnych”, które sprawnie działają w branży piwowarskiej ustawodawca przewidział również okres przejściowy polegający na umożliwieniu tym systemom pełnego funkcjonowania na dotychczasowych zasadach do 31 grudnia 2025 r., przy czym butelki wprowadzone na rynek przed 1 stycznia 2026 r. będą mogły być zbierane, a pobrana kaucja będzie mogła być zwracana na dotychczasowych zasadach nie później niż do 31 grudnia 2026 r.
Podsumowanie
Okres przejściowy, obowiązujący zasadniczo od 1 października do 31 grudnia 2025 r., stanowi kluczowy etap wdrażania systemu kaucyjnego. Dzięki niemu przedsiębiorcy mają czas na dostosowanie procesów produkcyjnych, logistycznych i sprzedażowych do nowych wymogów. W tym czasie możliwe będzie jeszcze wprowadzanie do obrotu produktów w opakowaniach niespełniających wymogów systemu kaucyjnego bez obowiązku pobierania kaucji, odpowiedniego oznakowania czy przyjmowania zwrotów.
Dodatkowo, dla butelek szklanych wielokrotnego użytku objętych dotychczasowymi prywatnymi systemami kaucyjnymi przewidziano odrębny, dodatkowy okres przejściowy umożliwiający kontynuowanie dotychczasowych zasad do końca 2025 r., a zwrot butelek i pobranej kaucji możliwy będzie do 31 grudnia 2026 r.
Aby zapewnić zgodność z przepisami, kluczowe znaczenie ma prawidłowe ustalenie momentu wprowadzenia produktów do obrotu, w tym produktów pod własną marką produkowanych przez zewnętrznych dostawców. Przedsiębiorcy powinni dokonać w tym zakresie analizy przepisów i uwarunkowań biznesowych, a w przypadku wątpliwości rozważyć pozyskanie opinii prawnej.
Dowiedź się więcej o systemie kaucyjnym:
