Choć system kaucyjny zacznie obowiązywać w Polsce już 1 października 2025 r., wielu producentów napojów wciąż zastanawia się, czy i w jaki sposób powinni do niego przystąpić. Poniżej przedstawiamy kluczowe kwestie, które warto uwzględnić w procesie przygotowań.
1. Ocena czy producent powinien przystąpić do systemu kaucyjnego
W pierwszej kolejności producent powinien ocenić, czy wprowadza na rynek napoje w opakowaniach objętych systemem kaucyjnym. System obejmuje trzy kategorie opakowań:
- butelki plastikowe (PET) o pojemności do 3 litrów,
- butelki szklane wielokrotnego użytku do 1,5 litra,
- puszki metalowe o pojemności do 1 litra.
Z systemu kaucyjnego wyłączone zostały napoje mleczne, a także napoje, które nie są przeznaczone do bezpośredniego spożycia. Zgodnie z interpretacją Ministerstwa Klimatu i Środowiska oznacza to, że z systemu wyłączone są m.in.:
- ocet, sos sojowy, polewy w płynie,
- oleje jadalne,
- produkty wymagające rozcieńczenia (np. syropy, koncentraty, likiery),
- płynne suplementy diety, które nie nadają się do spożycia bezpośrednio z pojemnika (np. wymagają dawkowania łyżką).
2. Wybór operatora i zawarcie umowy o przystąpienie do systemu kaucyjnego
Jeżeli producent wprowadza napoje w opakowaniach objętych systemem, powinien rozważyć przystąpienie do systemu kaucyjnego. Co prawda nie jest to obowiązek ustawowy. Jednak jeśli producent się na to nie zdecyduje, to powinien liczyć się z obowiązkiem zapłaty opłaty produktowej, a od 1 stycznia 2026 r. – potrójnej opłaty produktowej. Ma to na celu obniżenie atrakcyjności rozwiązania polegającego na uiszczaniu opłaty produktowej w miejsce przystąpienia do systemu kaucyjnego.
Przystąpienie do systemu następuje poprzez podpisanie umowy z wybranym operatorem. Kluczowe jest, aby zakres działania operatora obejmował opakowania, które producent faktycznie wprowadza na rynek. Nie każdy operator obsługuje bowiem wszystkie frakcje.
Przed zawarciem umowy z operatorem warto upewnić się, że jej zapisy należycie zabezpieczają interesy producenta i nie nakładają na niego nadmiernych ryzyk. W szczególności warto przeanalizować:
- zasady ustalania wynagrodzenia operatora – zwłaszcza w zakresie ewentualnego prawa operatora do jednostronnego podwyższania opłat,
- mechanizm przekazywania kaucji operatorowi – tak, aby producent nie był zobowiązany zarówno do finansowania jak i kredytowania systemu,
- warunki wypowiedzenia umowy – ponieważ to one w praktyce przesądzają o realnej możliwości zmiany operatora,
- zobowiązania dotyczące poufności –z uwagi na to, że akcjonariuszami operatora są inni producenci, co zwiększa ryzyko ujawnienia konkurencji poufnych informacji o znaczeniu strategicznym.
Producent może również rozważyć przystąpienie do systemu kaucyjnego nie tylko w charakterze klienta, ale także akcjonariusza operatora. To rozwiązanie wymaga większego zaangażowania finansowego w celu pokrycia akcji i ewentualnie zapewnienia operatorowi dodatkowego finansowania, ale może przynieść korzyści biznesowe, takie jak wpływ na rozwój systemu.
3. Odpowiednie oznakowanie produktów
Po przystąpieniu do systemu kaucyjnego, producenci będą musieli umieszczać na opakowaniach oznakowanie wskazujące na objęcie ich systemem kaucyjnym oraz określające wysokość kaucji. Oznakowanie powinno być zgodne z wymogami wynikającymi z umowy zawartej z operatorem oraz wzorem określonym w ustawie.
4. Gromadzenie i przekazywanie danych
Producenci będą również musieli przekazywać operatorom szereg danych niezbędnych do realizacji obowiązków w zakresie systemu kaucyjnego, w tym danych o planowanych do wprowadzenia lub wprowadzonych przez nich do obrotu opakowaniach objętych systemem kaucyjnym. Producenci będą musieli również rozbudować dotychczas prowadzoną ewidencję opakowań o informacje wymagane w ramach systemu kaucyjnego.
Podsumowanie
Producentom napojów zostało niewiele czasu na przygotowania do wdrożenia systemu kaucyjnego. Kluczowe jest sprawdzenie, czy wprowadzane opakowania podlegają systemowi, wybór odpowiedniego operatora i dopilnowanie, aby umowa z operatorem zabezpieczała interesy producenta. Warto również zawczasu przygotować procesy wewnętrzne – od ewidencji po oznakowanie produktów – aby od 1 października 2025 r. funkcjonować w nowym reżimie prawnym bez zakłóceń.
