W praktyce zdarza się, że dający zlecenie zleca agentowi poszukiwanie klientów, przedstawianie ofert i wykonywanie innych czynności poprzedzających zawarcie umowy. Nie upoważnia go natomiast do zawierania umów z klientami w jego imieniu.
📌 Czy w takiej sytuacji umowa zawarta przez agenta z klientem w imieniu dającego zlecenie jest nieważna?
⚠️ Nie. Zasadniczo umowa jest ważna i wiąże dającego zlecenie.
Jeżeli jednak dający zlecenie nie chce zawrzeć tej umowy z klientem, powinien poinformować klienta niezwłocznie po otrzymaniu informacji o zawarciu umowy, że jej nie potwierdza.
❗ Jeżeli tego nie zrobi, umowę uważa się za potwierdzoną.
To samo dotyczy sytuacji, w której agent został wprawdzie umocowany do zawierania umów, ale przekroczył zakres swojego umocowania.
📌 Czy złożenie klientowi oświadczenia o braku potwierdzenia zawsze zamyka sprawę?
🚫 Nie zawsze. Dający zlecenie może bowiem odpowiadać za szkodę wyrządzoną klientowi działaniem agenta. Taka odpowiedzialność może wynikać z przepisów szczególnych, np. dotyczących dystrybucji ubezpieczeń.
Przykładowo:
➡️ agent ubezpieczeniowy zawiera z klientem umowę mimo braku odpowiedniego umocowania;
➡️ zakład ubezpieczeń dowiaduje się o jej zawarciu i niezwłocznie odmawia potwierdzenia;
➡️ umowa ubezpieczenia nie wiąże zakładu ubezpieczeń;
➡️ wskutek działania agenta klient ponosi jednak szkodę.
W takim przypadku, klient może dochodzić naprawienia szkody od zakładu ubezpieczeń. Podstawą roszczenia nie będzie umowa ubezpieczenia, lecz odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną w związku z wykonywaniem czynności agencyjnych.
📌 Czy zawarcie umowy bez umocowania wiąże się z obowiązkiem zapłaty prowizji agentowi?
Kodeks cywilny nie rozstrzyga wprost, jak zawarcie umowy bez umocowania wpływa na prawo agenta do prowizji.
Jeżeli dający zlecenie poinformuje klienta o odmowie zawarcia z nim umowy, to nie musi wypłacać prowizji agentowi. Jeżeli tego nie zrobi, będzie zobowiązany do zapłaty prowizji na zasadach określonych w umowie agencyjnej.
⚠️ Sam fakt, że agent działał bez umocowania, nie musi zatem automatycznie pozbawiać go prowizji.
👉 Co może zrobić dający zlecenie aby uniknąć podobnych problemów w przyszłości?
Zawarcie umowy bez umocowania albo z przekroczeniem jego zakresu może stanowić naruszenie obowiązku lojalności wobec dającego zlecenie oraz naruszenie umowy agencyjnej.
W zależności od okoliczności, w szczególności od wagi naruszenia i jego skutków, może to uzasadniać:
🔵 wypowiedzenie umowy agencyjnej bez zachowania terminów wypowiedzenia;
🔵 dochodzenie od agenta naprawienia szkody;
🔵 zastosowanie innych konsekwencji przewidzianych w umowie agencyjnej.
📌 Wniosek
Samo nieudzielenie agentowi pełnomocnictwa do zawierania umów nie zapewnia dającemu zlecenie pełnej kontroli nad kontraktami zawieranymi z klientami.
Kluczowe znaczenie ma również szybki przepływ informacji oraz niezwłoczna reakcja na każdą umowę zawartą przez agenta bez umocowania albo z przekroczeniem jego zakresu.
